ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ · ਅੰਗ ੪੬੯
Sri Guru Granth Sahib Ji, Ang 469 — line-by-line, GurMatt-based meanings (3 approved)
📖 ਸੇਵਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੋ · Open in SevaLekhਅੰਧੀ ਰਯਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਾਹਿ ਭਰੇ ਮੁਰਦਾਰੁ ॥
a(n)dhee rayat giaan vihoonee bhaeh bhare muradhaar ||
ਗਿਆਨੀ ਨਚਹਿ ਵਾਜੇ ਵਾਵਹਿ ਰੂਪ ਕਰਹਿ ਸੀਗਾਰੁ ॥
giaanee nacheh vaaje vaaveh roop kareh seegaar ||
ਊਚੇ ਕੂਕਹਿ ਵਾਦਾ ਗਾਵਹਿ ਜੋਧਾ ਕਾ ਵੀਚਾਰੁ ॥
uooche kookeh vaadhaa gaaveh jodhaa kaa veechaar ||
ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤ ਹਿਕਮਤਿ ਹੁਜਤਿ ਸੰਜੈ ਕਰਹਿ ਪਿਆਰੁ ॥
moorakh pa(n)ddit hikamat hujat sa(n)jai kareh piaar ||
ਧਰਮੀ ਧਰਮੁ ਕਰਹਿ ਗਾਵਾਵਹਿ ਮੰਗਹਿ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥
dharamee dharam kareh gaavaaveh ma(n)geh mokh dhuaar ||
ਜਤੀ ਸਦਾਵਹਿ ਜੁਗਤਿ ਨ ਜਾਣਹਿ ਛਡਿ ਬਹਹਿ ਘਰ ਬਾਰੁ ॥
jatee sadhaaveh jugat na jaaneh chhadd baheh ghar baar ||
ਸਭੁ ਕੋ ਪੂਰਾ ਆਪੇ ਹੋਵੈ ਘਟਿ ਨ ਕੋਈ ਆਖੈ ॥
sabh ko pooraa aape hovai ghaT na koiee aakhai ||
ਪਤਿ ਪਰਵਾਣਾ ਪਿਛੈ ਪਾਈਐ ਤਾ ਨਾਨਕ ਤੋਲਿਆ ਜਾਪੈ ॥੨॥
pat paravaanaa pichhai paieeaai taa naanak toliaa jaapai ||2||
ਮਃ ੧ ॥
mahalaa pehilaa ||
ਵਦੀ ਸੁ ਵਜਗਿ ਨਾਨਕਾ ਸਚਾ ਵੇਖੈ ਸੋਇ ॥
vadhee su vajag naanakaa sachaa vekhai soi ||
ਸਭਨੀ ਛਾਲਾ ਮਾਰੀਆ ਕਰਤਾ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋਇ ॥
sabhanee chhaalaa maareeaa karataa kare su hoi ||
ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਜੋਰੁ ਹੈ ਅਗੈ ਜੀਉ ਨਵੇ ॥
agai jaat na jor hai agai jeeau nave ||
ਜਿਨ ਕੀ ਲੇਖੈ ਪਤਿ ਪਵੈ ਚੰਗੇ ਸੇਈ ਕੇਇ ॥੩॥
jin kee lekhai pat pavai cha(n)ge seiee kei ||3||
ਪਉੜੀ ॥
pauRee ||
ਧੁਰਿ ਕਰਮੁ ਜਿਨਾ ਕਉ ਤੁਧੁ ਪਾਇਆ ਤਾ ਤਿਨੀ ਖਸਮੁ ਧਿਆਇਆ ॥
dhur karam jinaa kau tudh paiaa taa tinee khasam dhiaaiaa ||
ਏਨਾ ਜੰਤਾ ਕੈ ਵਸਿ ਕਿਛੁ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਵੇਕੀ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ ॥
enaa ja(n)taa kai vas kichh naahee tudh vekee jagat upaiaa ||
ਇਕਨਾ ਨੋ ਤੂੰ ਮੇਲਿ ਲੈਹਿ ਇਕਿ ਆਪਹੁ ਤੁਧੁ ਖੁਆਇਆ ॥
eikanaa no too(n) mel laih ik aapahu tudh khuaaiaa ||
ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਿਥੈ ਤੁਧੁ ਆਪੁ ਬੁਝਾਇਆ ॥
gur kirapaa te jaaniaa jithai tudh aap bujhaiaa ||
ਸਹਜੇ ਹੀ ਸਚਿ ਸਮਾਇਆ ॥੧੧॥
sahaje hee sach samaiaa ||11||
ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥
salok mahalaa pehilaa ||
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ ॥
dhukh dhaaroo sukh rog bhiaa jaa sukh taam na hoiee ||
ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਕਰਣਾ ਮੈ ਨਾਹੀ ਜਾ ਹਉ ਕਰੀ ਨ ਹੋਈ ॥੧॥
too(n) karataa karanaa mai naahee jaa hau karee na hoiee ||1||
ਬਲਿਹਾਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਵਸਿਆ ॥
balihaaree kudharat vasiaa ||
ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਈ ਲਖਿਆ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
teraa a(n)t na jaiee lakhiaa ||1|| rahaau ||
ਜਾਤਿ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਮਹਿ ਜਾਤਾ ਅਕਲ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ॥
jaat meh jot jot meh jaataa akal kalaa bharapoor rahiaa ||
ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਿਫਤਿ ਸੁਆਲਿੑਉ ਜਿਨਿ ਕੀਤੀ ਸੋ ਪਾਰਿ ਪਇਆ ॥
too(n) sachaa saahib sifat suaali(h)au jin keetee so paar piaa ||
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਕਰਤੇ ਕੀਆ ਬਾਤਾ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰਣਾ ਸੁ ਕਰਿ ਰਹਿਆ ॥੨॥
kahu naanak karate keeaa baataa jo kichh karanaa su kar rahiaa ||2||
ਮਃ ੨ ॥
mahalaa doojaa ||
ਜੋਗ ਸਬਦੰ ਗਿਆਨ ਸਬਦੰ ਬੇਦ ਸਬਦੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਹ ॥
jog sabadha(n) giaan sabadha(n) bedh sabadha(n) braahamaneh ||
ਖਤ੍ਰੀ ਸਬਦੰ ਸੂਰ ਸਬਦੰ ਸੂਦ੍ਰ ਸਬਦੰ ਪਰਾ ਕ੍ਰਿਤਹ ॥
khatree sabadha(n) soor sabadha(n) soodhr sabadha(n) paraa kirateh ||
ਸਰਬ ਸਬਦੰ ਏਕ ਸਬਦੰ ਜੇ ਕੋ ਜਾਣੈ ਭੇਉ ॥ ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੁ ਹੈ ਸੋਈ ਨਿਰੰਜਨ ਦੇਉ ॥੩॥
sarab sabadha(n) ek sabadha(n) je ko jaanai bheau || naanak taa kaa dhaas hai soiee nira(n)jan dheau ||3||
ਮਃ ੨ ॥
mahalaa doojaa ||
M: 2
ਏਕ ਕ੍ਰਿਸਨੰ ਸਰਬ ਦੇਵਾ ਦੇਵ ਦੇਵਾ ਤ ਆਤਮਾ ॥
ek kirasana(n) sarab dhevaa dhev dhevaa ta aatamaa ||
ਜੋ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ॥
Those who believe that the Krishna is the god of all gods, and understand that all souls were created from his soul.
ਆਤਮਾ ਬਾਸੁਦੇਵਸੵਿ ਜੇ ਕੋ ਜਾਣੈ ਭੇਉ ॥ ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੁ ਹੈ ਸੋਈ ਨਿਰੰਜਨ ਦੇਉ ॥੪॥
aatamaa baasudhevasiye je ko jaanai bheau || naanak taa kaa dhaas hai soiee nira(n)jan dheau ||4||
ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਾਸਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝੇ (ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਪਜੀ?) ॥ ਨਾਨਕ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਸ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ (ਦੇਉ) ਹੈ ॥
ਨੋਟ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਵਾਇਤੀ 'ਆਤਮਾ' ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਬਾਹਰੀ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਤਰਕ:
ਪਉੜੀ (ਸਲੋਕ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਬਾਹਰੀ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਤਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਤਰਕਪੂਰਨ ਆਲੋਚਨਾ (ਕਟਾਖਸ਼) ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚੱਕਰ (ਲੂਪ) ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲਿਖਤ ਜਨਮ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਸੱਚ (ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ) ਮੰਨਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਵਾਇਤੀ 'ਆਤਮਾ' ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਬਾਹਰੀ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਤਰਕ:
ਪਉੜੀ (ਸਲੋਕ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਬਾਹਰੀ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਤਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਤਰਕਪੂਰਨ ਆਲੋਚਨਾ (ਕਟਾਖਸ਼) ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚੱਕਰ (ਲੂਪ) ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲਿਖਤ ਜਨਮ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਸੱਚ (ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ) ਮੰਨਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Then, if someone understands the conundrum of the soul of Vasudeva (the father of Krishna)—meaning, where did it originate? Nanak is the servant of that Divine Being who is untouched by the darkness of Maya and is the Provider (Deu) of all.
Note: Gurbani doesn't agree with the soul concept, hence the words here are used for claims from outside sects.
The logic behind this interpretation vs common claim.
The first line of the stanza acknowledges a common theological claim of outside sects: the belief that the historical avatar, Krishna, is the supreme deity of all gods and the source of all souls. Instead of validating this, the verse introduces it to set up a logical critique.
The verse in the second line then delivers a philosophical challenge by referencing Vasudeva (Krishna’s father): If Krishna is the ultimate source of all existence, what is the origin and conundrum of his own father's soul? By highlighting this generational loop, the text exposes the flaw in treating any entity bound by birth, time, and physical lineage as the absolute.
Note: Gurbani doesn't agree with the soul concept, hence the words here are used for claims from outside sects.
The logic behind this interpretation vs common claim.
The first line of the stanza acknowledges a common theological claim of outside sects: the belief that the historical avatar, Krishna, is the supreme deity of all gods and the source of all souls. Instead of validating this, the verse introduces it to set up a logical critique.
The verse in the second line then delivers a philosophical challenge by referencing Vasudeva (Krishna’s father): If Krishna is the ultimate source of all existence, what is the origin and conundrum of his own father's soul? By highlighting this generational loop, the text exposes the flaw in treating any entity bound by birth, time, and physical lineage as the absolute.
ਮਃ ੧ ॥
mahalaa pehilaa ||
ਕੁੰਭੇ ਬਧਾ ਜਲੁ ਰਹੈ ਜਲ ਬਿਨੁ ਕੁੰਭੁ ਨ ਹੋਇ ॥
ku(n)bhe badhaa jal rahai jal bin ku(n)bh na hoi ||
ਗਿਆਨ ਕਾ ਬਧਾ ਮਨੁ ਰਹੈ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਇ ॥੫॥
giaan kaa badhaa man rahai gur bin giaan na hoi ||5||
ਪਉੜੀ ॥
pauRee ||
ਪੜਿਆ ਹੋਵੈ ਗੁਨਹਗਾਰੁ ਤਾ ਓਮੀ ਸਾਧੁ ਨ ਮਾਰੀਐ ॥
paRiaa hovai gunahagaar taa omee saadh na maareeaai ||
ਜੇਹਾ ਘਾਲੇ ਘਾਲਣਾ ਤੇਵੇਹੋ ਨਾਉ ਪਚਾਰੀਐ ॥
jehaa ghaale ghaalanaa teveho naau pachaareeaai ||
ਐਸੀ ਕਲਾ ਨ ਖੇਡੀਐ ਜਿਤੁ ਦਰਗਹ ਗਇਆ ਹਾਰੀਐ ॥
aaisee kalaa na kheddeeaai jit dharageh giaa haareeaai ||
ਪੜਿਆ ਅਤੈ ਓਮੀਆ ਵੀਚਾਰੁ ਅਗੈ ਵੀਚਾਰੀਐ ॥
paRiaa atai omeeaa veechaar agai veechaareeaai ||
ਮੁਹਿ ਚਲੈ ਸੁ ਅਗੈ ਮਾਰੀਐ ॥੧੨॥
muh chalai su agai maareeaai ||12||